Қант диабеті қандай дерт?

14 қараша  — Халықаралық диабет күні.

Бүгінде қант диабеті ауруының қарқынды өсуі  әлемдік денсаулық сақтау ұйымдарының жаһандық проблемаларының біріне айналып отыр. Біздің ғаламшардың шамамен 200 миллион тұрғыны осы аурудың құрығына іліккен. Дүниежүзілік  денсаулық сақтау ұйымы сарапшыларының болжамына сәйкес, қант диабетімен ауыратындардың саны 2015 жылы 300 миллионға жетеді деген қауіп бар.

Біздің елдегі жағдай да мәз емес. 2010 жылдың 1 қаңтарындағы есеп бойынша, 175 685 адам қант диабеті диагнозымен тіркелген. Бұл — ресми есеп.  Еліміздегі науқастардың нақты саны денсаулық сақтау мамандарының зерттеулеріне қарағанда 700 000-нан асып кетеді. Осындай қорқынышты санды халықаралық диабеттік федерациясының өкілдері қостап отыр.

Мамандардың пікірінше, бұл дертке шалдығу қаупі дәл қазір мейлінше арта түскен. Бұған басты себеп — адамдардың аз қимылдауы, шектен тыс салмақ қосуы, ұн өнімдерін көп пайдалану, майлы және қуырылған тамақтарға көбірек құмарлық, т.б.

Анықталмаған себеп

Қант диабетін алдын ала байқау мен емдеуге оны туғызатын себептердің нақты анықталмай отырғандығы кедергі болып отыр.

Диабеттің 1-типтік түрі инсулин өндіретін асқазан безінің  реакциялары бұзылған жағдайда пайда болады. Ауруды тудыратын бірнеше себеп бар: вирустар, жеткілікті түрде ана сүтін ембеу және баланы сиыр сүтімен ерте тамақтандыру, құрамында азотты заттардың, тамақ пен суда токсиндердің болуы. Мәселен, дамыған елдерде суды шектен тыс тазартқанда пайда болған кейбір антигендерге организмнің жеткілікті түрде қарсы тұра алмауы да диабет ауруына шалдығуға әкеп соғады екен. Дегенмен, 1-типті диабеттің туындауының түпкілікті себептері табылған жоқ.
Ал мамандар  2-типтегі диабеттің таралуын тоқтатуға болады деп есептейді. Бұған дене салмағын азайту, физикалық жүктемені ұлғайту, дұрыс тамақтану ықпал етеді. Басқаша айтқанда, батыстық өмір салтын түбегейлі өзгерту керек. Диабеттің алдын алу үшін дене салмағын бақылау балалардың 25%-ы  семіздіктен қасірет шегетін Египет, Мальта және АҚШ сияқты елдерде қолданылады.

Семіздік пен 2-типті диабеттің арасындағы тікелей байланыс әлі күнге дейін анықталмаса да, адам толық болған сайын оның инсулинге қажеттілігі арта түсетіндігі дәлелденген.

Созылмалы аурулар салдары

Диабет асқынып кетсе өте қауіпті. Созылмалы асқынулар негізінен диабет арқылы пайда болған макроқантамырларының зақымдануымен байланысты.

Жүрекке қан таситын тамырлардың аурулары диабетпен ауыратын 45 жастан жоғары адамдардың 20 пайызында  байқалады. Бұл аурудың даму қаупі басқаларына қарағанда 2-4 есеге артық. Диабеттің бұл түрі дамыған елдердегі науқастардың мүгедектігі мен өлімінің негізгі себебі болып отыр.  Диабетпен ауыратын адамдарда инсульттің даму қаупі 2-4 есеге жоғары және 2- типті диабеті бар адамдардың 15 пайызы  осыдан  қайтыс болады.

Сусамырдың ағзаға  тағы бір зияны — микроқантамырлары аурулары арқылы пайда болатын нефропатия ауруына шалдықтыруында. Бұл бүйректің жұмыс істеуін нашарлатады.  Соның салдарынан  асқынулар жиі болып, соңы қайғылы  жағдаймен аяқталып жатады.

Диабеттік ретинопатия — дамыған елдерде  соқырлық пен көздің көру қабілетінің нашарлауының негізгі проблемаларының бірі. Зерттеулер диабетпен ауырған адамдардың 2 пайызы 15 жылдан кейін  зағип болып қалатынын, ал науқастардың 10 пайызында  көздің көруінің елеулі нашарлауы пайда болатынын дәлелдеп отыр.

Нейропатия, басқа да микроқантамырлы асқынулар диабетпен ауыратын науқастардың  шамамен  70 пайызында кездеседі. Ол көбіне  ампутацияға алып келуі мүмкін. Яғни аяқтың, табанның және қолдың шеткері сенсорлық нейропатиясына кезіксе, онда сол жерді кесуге тура келеді.

Емдеудің жолы
Қант диабетін емдеудің негізі — диета сақтау. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, емдеудің медикаментті құралдарын қолданбастан тек диетотерапиямен ғана ауруды үш жылға дейін асқындырмай ұстауға болады. Бұдан әрі науқасқа қантты азайтатын дәрі-дәрмектер тағайындау қажет. Олардың көмегімен 2-типтік қант диабетімен ауыратындар бес жылға дейін қанттың орташа деңгейін ұстап тұра алады. Бұдан кейін дәрі-дәрмектер мен  инсулинге көшеді.
Қант диабетінің қазіргі заманғы терапиясының басты қағидасы аурудың басталған кезінен бастап, емдеуді қолға алу. Адам ағзасының қантты кәдеге жаратуын қалыпты жағдайға дейін жеткізіп және ұдайы осы деңгейде ұстап тұру қажет. Осы шарттарды сақтаған жағдайда ғана қант диабеті бар науқастың жұмысқа қабілеттілігін сақтауға, қатты асқынулардың алдын алуға болады. ДДСҰ әлемнің барлық мемлекеттерін осы қағиданы мүлтіксіз сақтауға бағыттап отыр.

Болжам мен баяндама
1997 жылы тек Америка Құрама Штаттарының өзінде ғана диабет пен оның салдарынан туындайтын ауруларды емдеуге арналған шығындар 44 миллиардтан астам долларды құраған. Кейбір елдерде диабетті емдеуге арналған шығындар денсаулық сақтауға арналған барлық шығындардың негізгі бөлігі болып табылады.

2025 жылы 45 жастан бастап 65 жасқа дейінгі адамдардың көпшілігі, яғни шамамен жұмысқа қабілетті жастағы 170 миллион ерлер мен әйелдердің диабетке шалдығатыны болжанып отырғандықтан, бұл шығындар маңызды фактор болып табылмақ.

ДДСҰ-ның сараптамалық кеңесі диабет проблемасымен 1979 жылы айналыса бастады, ал диабетті зерделеу жөніндегі алғашқы зерттеу тобы өз жұмысын 1985 жылы қолға алған. Осы топтың атқарған жұмысы туралы әрбір баяндама диабет туралы мамандандырылған әдебиетке айналды.

1989 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясы «Диабеттің алдын алу және бақылау туралы» қарарды қабылдады, ол диабетті зерделеу мен емдеудегі бағдарламалық құжатқа айналды.
Халықаралық диабеттік федерация жыл сайын 14 қарашаны Халықаралық диабет күні есебінде атап өтуге ұсыныс енгізді. Бұл күні зерттеулері инсулинді өндіруді жолға қоюға мүмкіндік берген  Фредерик Бантинг дүниеге келген. Ең алғашқы Халықаралық диабет күні 1991 жылы өтті, сол уақыттан бері жыл сайын ДДСҰ-мен бірлесіп өткізіліп отырады. Жыл өткен сайын көптеген елдер Халықаралық диабет күнін жұртшылыққа осы аурудың проблемалары туралы ақпараттандыру үшін пайдалануда.

Бір жылға — 3 миллиард теңге
Қазіргі уақытта біздің елімізде қант диабетінің салдарымен күресу үшін республикалық бюджеттен мол қаражат жұмсалып жатыр. Мысалы, 2010 жылы ауруға қарсы күрес жүргізу үшін республикалық бюджеттен 3 млрд. теңге бөлінген.
Бүгінгі таңда Қазақстанда қант диабетінен зардап шегетіндер инсулинмен 100 пайызға  қамтамасыз етілген.
Бірақ, елімізде осы уақытқа дейін «Қант диабеті» мемлекеттік бағдарламасынан басқа «Қант диабетімен ауыратын балалар», «Диабет және жүктілік», «Асқынудың алдын алу», «Қант диабетінің алдын алу» сияқты кешенді бағдарламалар жоқ. Ал осы мәселелердің барлығы аса өзекті жайт болып отыр.
ДАРК өкілдері эндокринолог-мамандардың жетіспеушілігіне де баса назар аударады. Қант диабетінің диагностикасын көп жағдайда аурудың бүге-шүгесінен хабары жоқ терапевттер жасайды. Ал науқастарды нақты мамандар емдеуі қажет.
Бұл  аурудың салдары шын мәнінде қорқынышты. Деректер бойынша 2010 жылы Қазақстанда 184 894 адам аяқты кесуге алып келетін «диабеттік табан» диагнозымен тіркелген. Көздің көру қабілеті жоғалуының басым пайызы қант диабеті салдарынан болады. Сусамыр жүрек-тамыр ауруларының қаупіне де  әсер етеді.

Қант диабеті – бұл жеке бір мемлекеттің проблемасы емес.

Бүкіл әлемде әрбір 10 секунд сайын қант диабетіне қатысты себептермен 1 адам өледі екен.

Жылына бұл аурудан 4 млн. адам қайтыс болады.
Бұл апатпен тек бірігіп күресу керек.

Сәнім ЫСҚАҚҚЫЗЫ.

Айдары: Денсаулық

10 пікір жазылыпты - "Қант диабеті қандай дерт?"

  1. Маржан says:

    Салеметсиздерме! мен осы макаланы окыганыма оте куаныштымын, осы макала аркылы аз да болса озиме кажетти нарсени окып билдим. Мен кант диабетимен ауыратыныма биыл 3 жылдай болып калды. Осы аурудан таза айыгып кетсем деймин, бул ушин нестеу керек дари-дармектен баска?

  2. Шардан Айкумис Байтурсынкызы says:

    Мен қант диабетимен ауырамын,5жыл болды,нисулин аламын,Ақтобе облысы Қобда ауданында тұрамын.Қазир 9 сынып бітіріп жатырмын,Қазір елімізде қант диабетимен ауыратындар саны көбейіп келе жатыр солардың ішінде көбісі балалар,Ол балалардын не жазығы бар деп те ойлайсың кейде,Бірақ басқа салғасын амал жок,Кішкентай балалар тәттіле кумар болады го,Оны мен оз басымнан да откіздім,Кішкентай кезімде тәті жеуге болмайды деген де қатты жылағанмын.Қант диапбеті қатерлі аурыру екенін білем.Қазіргі кезде дамып кел жатқан елміз.Осы бір ауырудың емі табылгғанын қалаймын.Ешкім де ауыру болып жүргісі келмейтіні белгілі.Жыл сайын Астанаға барып ем алып тұрамын.Осы орайда денсаулық министрлігіне рахмет айтамын.

  3. Шардан Айкумис Байтурсынкызы says:

    Қандағы қант денгейн қалай азайтуға болады.Басқа ағзаларға зақым келмеу үшін не істесем болады,

  4. Жанар says:

    Салеметсиздерме.Менде кант диабетимен ауырамын.6жыл болды.Астанада болгандыктан даригерге каралып емделип турамын.Басында мени кате емдеди.Коп уакыт диагноз коя алмады.Осылайша узак ауырып емим табылмай журдим.Кант диабетинен толык жазыла аламынба?Онын еми баска елдерде бар деген распа?

  5. камшат says:

    Menin anam 1jildan beri kant diabeti auruimen auiradi. Magan aitinizdarwi onin emi barma( jasi 46da jauap kutek

  6. Перизат says:

    Кант диабети жазылмайтын ауру деген рас па? Жане кант диабети кезинде шыккан денедеги жараны калай кетируге болады?

  7. Есболат says:

    Ауырғаныма үш Жылдан асты. Негізі диетаны жақсы сақтап,инсулинді қалдырмай алып жүрсе,ең бастысы спортпен көп айналысса қант деңгейі төмен болады. Спортпен көп айналысу керек. Коп көмегі бар.

  8. Есболат says:

    Жалпы Жазылмайтын ауыру болмайды ғой. Болашақта ғалымдар осы аурудың емін табады деп ойлайм. Заман дамып келедіғо

  9. salemetsizderme men kant diabetimen aurganima 2zhil boldi byl aurudi tysine almadim birese aurasin birese zhaksarasin bilmeim en bastisi adam ozin aurumin dep eseptemeu kerek sonda zhaksi sezinet alla dertimizge shipa bersin

  10. byl ayrydin emi barma aitindarsh otinem sharshap kettim braz narseden bas tartuga tura keledieken

Пікір жазу

Жіберу

© 2014 Ақтөбе газеті. All rights reserved. XHTML / CSS Valid.
Proudly designed by Theme Junkie. Powered by WordPress